میهن نما
میهن نما
گفتاورد

هر که عیب دگران پیش تو آورد و شمرد / بیگمان عیب تو نزد دگران خواهد برد

سعدی شیرازی

کاربردی
پیشنهاد ویژه

پژوهشگران زبان کُهن کل منطقه آذربایجان را قبل از حمله تُرکان و مغولان به ایران و استقرار طایفه هایی از آنها در منطقه آذربایجان،زبان آذری( = تاتی – تالشی ) میدانند؛زبان کنونی منطقه آذربایجان را میتوان زبان تُرکی آذری نامید چرا که تلفیقی از زبان آذری کهن و زبان تُرکی میباشد.در ادامه به نظریات تعدادی از زبان شناسان و پژوهشگران در این زمینه اشاره می شود و در انتها در دو قسمت واژه هایی از زبانهای تالشی و آذری کُهنِ آذربایجان و تاتی به صورت مقایسه آورده میشود .

آذربایجان

کیامهر فیروزی می نویسد : سال 431 هجری ، نقطه عطفی است در آغاز دگر گشت زبان مردم آذربایجان ؛ چه آنکه یورش ترکان سلجوقی در همین سال اتفاق
افتاد .(1).

کسروی می گوید : آذری یکی از نیم زبانهای بزرگ و ریشه داری همچون کردی و مازندرانی و تالشی و گیلانی و مانند اینها بوده و در سراسر آذربایجان سخن گفته می شده و آن جز شاخه ای از زبان ایران نبوده . (2).

یوسیف.م. ارانسکی در کتاب خود " زبانهای ایرانی " می نویسد : تالشی دنباله یکی از گویش های ایرانی شمال غربی است که در ادوار گذشته در آذربایجان رواج داشته اند . دوبیتی هایی که در منطقه اردبیل به دست آمده
اند و به قرن دهم هجری / شانزدهم میلادی تعلق دارند به یکی از این گویشها سروده شده اند . تحلیل این دو بیتی ها ( توسط ب.م. میلر ) نشان داده است که گویش اردبیلی در قرن دهم / شانزدهم دارای ویژگیهایی است که آن را به تالشی کنونی بسیار نزدیک می کند . (3).

استاد یحی ذکاء درباره زبان آذری در آذربایجان می نویسد : این زبان شاخه یی از گروه زبانهای ایرانی غربی است که در شمال غربی ایران زمین بدان سخن گفته اند و با زبانهای آرانی و تالشی و گویشهای خلخالی و همدانی و زنجانی و تارمی و زبانهای کُردی و ارمنی همبستگی های دور و نزدیک داشته است .
(4).


تطبیق واژه هایی از زبان های تالشی و آذری کُهنِ آذربایجان ( تاتی ) :


1 – دختر :

تالشیِ آستارا : کِلَه – kela ؛ کینَه – kina

تالشی ماسال : کینَه – kina ؛ کیلَه – kila

آذری روستای کَرینگان ( آذربایجان شرقی ) : کینا – kinā

آذری روستای گلین قَیَه ( آذربایجان شرقی ) : کینَه – kina



2 – خانه :

آستارا : کَه – kâ

ماسال : کَه – kâ

روستای کرینگان : کا – kā

روستای گلین قَیَه : کَر – kar



3 – گرگ :

آستارا : واگ – vâg

ماسال : وَرگ – varg

روستای کرینگان : وارگ – vārg

روستای گلین قیه : وُرگ – vorg



4 – بازی :

آستارا : تامشو – tâmšo ؛ هُویَه – hūya

ماسال : مِزا – mezā

روستای کرینگان : تَمِشو – tamešo

روستای گلین قیه : هُویَه – hūya



5 – ماه ( کُره ماه ) :

آستارا : اُشِم – ošēm

ماسال : مِنگ – mēng ؛ مَنگ – mang

روستای کرینگان : اوشما – ušmā

روستای گلین قیه : اُشمَه – ōšma ؛ اوشمَه – ušma (5).



تطبیق واژه هایی از زبان های تالشی و تاتی :



1 – داماد :

آستارا ( تالشی ) : یِزنَه – yezna / یَزنَه – yazna

رضوانشهر ( تالشی ) : زِما – zēmā

فومن ( تالشی ) : زِما – zēmā

کلور ( تاتی ) : زاما – zāmā

تاکستان ( تاتی ) : زُما – zomā



2 – عروس :

آستارا : وای – vây / وَیو – vayu

رضوانشهر : وَیو – vayu

فومن : گِشَه – geša

کلور : وَیو – vayu

تاکستان : وِیِه – veye



3 – لباس :

آستارا : اُلات – olât

رضوانشهر : خَلا – xalā

فومن : خَلا – xalā / رَخت – raxt

کلور : خَلاو – xalāv

تاکستان : اَرماز – armāz / جُومه – jōme



4 – سوراخ :

آستارا : هِل – hēl

رضوانشهر : خِل – xēl

فومن : خِل – xēl

کلور : خِل – xēl

تاکستان : لوکِه – luke



5 – بازی :

آستارا : تامشو – tâmšo / هُویَه – hūya / هووَه – huva / هُوا – hūâ

رضوانشهر : مِزا – mēzā

فومن : مِزا – mēzā

کلور : مِزا – mezā

تاکستان : وازی : vāzi (6).




منابع :

(1). آذربایجان تُرک نیست ( تُرک زبان است ) ، کیامهر فیروزی ، انتشارات
به نگار ، چاپ اول 1387 ، ص 87

(2). زبان پاک ، آذری یا زبان باستان ، نام شهرها و دیه های ایران ، احمد
کسروی ، انتشارات فردوس ، چاپ دوم 1379 ، ص 136

(3) - زبانهای ایرانی ، یوسیف . م . ارانسکی ، ترجمه دکتر علی اشرف صداقی
، انتشارات سخن ، چاپ اول 1378 ، ص 139

(4). جستارهایی درباره زبان مردم آذربایگان ، یحی ذکاء ، بنیاد موقوفات
دکتر محمود افشار ، چاپ اول 1379 ، ص 2

(6). از آستارا تا فومن ( تطبیق واژه هایی از گویش های مختلف زبان های
تالشی و تاتی ) ، ضیاء طرقدار ، نشر فرهنگ ایلیا ، چاپ اول 1396 ، ص 47 و
66 و 74 و 77 .

روستای کرینگان از روستاهای دیزمار شرقی از توابع بخش مرکزی شهرستان
ورزقان در استان آذربایجان شرقی می باشد . روستای گلین قَیَه در شهرستان
مرند در استان آذربایجان شرقی قرار دارد .

(7). از آستارا تا فومن ( تطبیق واژه هایی از گویش های مختلف زبان های
تالشی و تاتی ) ، ضیاء طرقدار ، نشر فرهنگ ایلیا ، چاپ اول 1396 ، ص 48 –
85 ؛ ( ā = آ / â = صدای بین آ و اَ / ē = اِ ، انتهای حلق / ū = اوُ ،
انتهای حلق / ō = اُو ، انتهای حلق ) .



نویسنده و گردآورنده : ضیاء طرقدار

  • بازدید: 327
 

دیدگاه خود را بنویسید

▒ از شما می خواهیم :
◄ دیدگاه های خود را در پیوند با همین جستار بنگارید.
◄ از فرستادن دیدگاه های همانند (تکراری) بپرهیزید.
◄ پرسشهای خود را در انجمن پرسش و پاسخ برشمارید.
--------------------------------------------------------
√ مهرمیهن در ویرایش دیدگاه ها آزاد است.
√ دیدگاه ها پس از بررسی (از 1 تا 72 ساعت) نمایش داده می شود.


برگ نخست زبان و گویش زبان آذری ،زبان کُهن منطقه بزرگ آذربایجان
گفتگو و پرسش و پاسخ
داستانزد ایرانی

جوینده یابنده است

پشتکار در هر کار انسان را به کامیابی می رساند

پیشنهاد
دیدگاه کاربران
  • دبیره ی امروز ما، الفبای عربی یا الفبای آریایی؟
    نخست باید اعتراف کنم که اطلاعاتی که داده شده بسیار جالب و آموزنده بود. اما چند نکته را به عرض خوانندگان میرسانم شاید کمی جای تٱمل برای آنها باشد. اول این که حروف الفبا یا رسم الخط فقط یک قرارداد است برای این که سایر افراد بتوانند منظور نویسنده را متوجه شوند. این که این قرارداد چه اسمی دارد، از کجا آمده، ارزش و اهمیت زیادی ندارد و مهمتر از آن آشنایی با زبانی است که آن متن بدان نواشته شده است. برای مثال اکثر مردم اروپا از حروف لاتین برای نوشتن استفاده میکنند اما هرگز یک آلمانی وقتی متنی به زبان اس... نمایش / پاسخ
    فرستنده : فرزندی از ایران


Your SEO optimized title